*سراميكهاي پيشرفته بهدليل برخورداري از ويژگيهايي چون پايداري در دماهاي بالا، استحكام زياد و مقاومت بالا در برابر خوردگي، خواص مغناطيسي و الكتريكي خاص و منحصربهفرد، در بسياري از صنايع در ليست اجزاي بسيار مهم و استراتژيك قرار گرفتهاند. مثلاً كاربرد آنها در ماشينسازي و ساخت قطعات صنعتي بهخاطر خواصي چون استحكام و مقاومت در برابر سايش و خوردگي، بسيار برجسته است.
*هزينه خوردگي در آمريكا در سال ۱۹۹۸ ۳.۲ درصد (GNP) برآورد شد كه در همين سال هزينه مستقيم خوردگي براي ژاپن حدود ۰.۷۷ درصد (GNP) بدست آمد. متاسفانه آمار رسمي راجع به هزينههاي خوردگي در ايران هنوز توليد نشده است. با توجه به شرايط اقليمي و تنوع آب و هوايي ايران، مناطق خورنده زيادي در كشور وجود دارد. خليج فارس و درياي عمان يكي از خورندهترين آبهاي دنيا ميباشند؛ در مركز ايران محيط كويري و صنعتي و در شمال اتمسفر باراني، شرايط مناسبي براي خوردگي تجهيزات فراهم آورده اند.
دكتر منطقيان، عضو هيأت علمي دانشگاه تربيت مدرس، معتقد است كه انتخاب شاخة نانوذرات بهعنوان اولويت كشور، منطقي است. از دلايل اصلي وي براي چنين انتخابي، دسترسي آسان به تجهيزات و وجود نيروي انساني در كشور است. مسايل بيشتر دربارة اين موضوع را در گفتگوي شبكة تحليلگران تكنولوژي ايران با وي ميخوانيم:
متن زير نظرات مهندس صحرائيان، دبير كميته نانوتكنولوژي پژوهشگاه پليمر و پتروشيمي ايران ، در گفتگو با شبكه تحليلگران تكنولوژي ايران است كه به توضيح مشكلات توسعه نانوكامپوزيتها پرداخته است:
نانوكامپوزيتها موادي هستند كه از يك ماده پليمري و يك ماده تقويتكننده تشكيل شده است كه در اينگونه مواد، مادة تقويتكننده بايد در يكي از ابعادش در اندازه ۱۰۰-۱ نانومتر باشد. بهطور خلاصه نانوكامپوزيت به كامپوزيتي اطلاق ميشود كه يكي از ابعاد فاز تقويتكنندهاش در مقياس نانومتري باشد. نانوكامپوزيتها بر حسب نوع مادة تقويتكننده به سه نوع نانوكامپوزيتهاي زمينة سراميكي، فلزي و پليمري تقسيمبندي ميشوند. نانوكامپوزيتها بهدليل ويژگي خاص خود، در صنايع مختلف كاربردهاي متنوعي يافته است. در ذيل به برخي از مشكلات پيشروي توسعه نانوكامپوزيتها اشاره شده است
يكي از كاربردهاي مهم فناوري نانو بهبود خواص مواد پليمري از نظر آتشگيري و بالابردن مقاومت اين مواد در برابر آتش است. اين مواد عموماً در دماهاي بالا ايمن نيستند؛ اما با استفاده از فناوري نانو امكان ديرسوز نمودن آنها وجود دارد. در اين مطلب، نظرات مهندس صحرائيان، عضو هيأت علمي پژوهشگاه پليمر و پتروشيمي ايران، در زمينة استفاده از فناوري نانو در اين زمينه آورده شده است:
صنعت ديرگداز يك ركن صنايع فلزي است؛ اين صنعت موظف است با ارتقاي كيفيت محصولات خود، توليدكنندگان فلزات آهني و غيرآهني را در افزايش كيفيت و توليد محصولات جديد ياري نمايد. افزايش كيفيت محصولات ديرگداز، كاهش مصرف آنها را در پي دارد كه چالش مهم توليدكنندگان ديرگداز خواهد بود. متن زير برگرفته از يكي از مقالات ارايه شده توسط پروفسور ريگاد ( Prof. Riguad ) از كانادا در همايش بينالمللي مواد ديرگداز تهران است كه به اين موضوع ميپردازد:
صنعت توليد فولاد در دهههاي اخير از ابعاد اقتصادي و فني دستخوش تحولات شگرفي شده و پيشبيني ميشود سير اين تحولات در آينده نيز ادامه يابد. متن زير كه برگرفته از مقالة پروفسور ريگاد (Riguad) در همايش بينالمللي مواد ديگرگداز تهران است، سير تحولات صنعت فولاد در جهان را مورد بررسي قرار داده و اشاراتي بر تاثير آن بر صنعت توليد مواد ديرگداز ميكند:
مهندس سليمان فرخزاد، مدير طرح جامع فولاد ايران است. وي در گفتگو با شبكه ايتان، ضمن بيان روند حركت صنعت فولاد و ميزان رشد توليد فولاد در مناطق مختلف جهان، آمار و ارقام جالبي در زمينة اهميت صنعت فولاد در توسعه و گسترش اقتصادي و صنعتي كشورها بيان كرده است:
در فرآيند توليد آهن و فولاد، علاوه بر محصول اصلي، محصولات ديگري نيز توليد ميگردند كه محصولات جانبي (By-Product) ناميده ميشوند. در صورت عدم توانايي صنايع فولادي در بازيابي و استفاده از اين محصولات، با توجه به حجم توليد بالاي آنها، اين محصولات مشكلات زيادي را از نظر آلايندگي ايجاد مينمايند. از جمله محصولات فرعي توليد آهن و فولاد، سرباره، گردوغبار، لجن، ورقهاي پوسته شده و لايههاي اكسيدي هستند كه در ميان اين محصولات، سرباره به سبب ميزان توليد بسيار بيشتر در مقايسه با ساير محصولات جانبي، توجه بيشتري را ميطلبد:
از بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، شركتهاي توليدكنندة فولاد، همگي تحت عنوان شركت ملي فولاد ايران به فعاليت خود ادامه دادند؛ اما از حدود يك سال و نيم پيش به دنبال تغييرات ايجاد شده در ساختار شركت ملي فولاد ايران، شركتهاي بزرگ توليدكننده از اين شركت جدا شده و خود به عنوان يك بنگاه اقتصادي مستقل شروع به فعاليت كردهاند. مهندس نادر مدني اصفهاني، مدير پژوهش و توسعة شركت ملي فولاد ايران، در گفتگويي با شبكة ايتان، دربارة ساختار جديد شركت ملي فولاد ايران نكاتي را بيان نموده و از تغييرات ديگري در ساختار شركت ملي فولاد در آيندهاي نزديك خبر ميدهد:
صنعت فولاد در فرآيند توسعه صنعتي همواره جزو صنايع مادر به حساب آمده است؛ به خصوص در كشورهايي كه در حال توسعة زيرساختهاي صنعتي خود هستند، صنعت فولاد و فرآوردههاي فولادي اهميتي دوچندان دارد. مهندس مدني اصفهاني، مدير پژوهش و توسعه شركت ملي فولاد ايران، در گفتگوي خود با شبكه ايتان به بررسي موضوعاتي چون مشكلات صنعت فولاد كشور، قابليت رقابت صنعت فولاد ايران و بازارهاي صادراتي موجود براي آن پرداخته است:
عليرغم رشد سريع تحقيقات نظري و عملي علوم و فنون نانو در كليه زمينهها، توجه كمي به كاربردهاي اين پديده در صنعت ساختمان معطوف شده است. اخيراً استفاده از تقويتكنندهها و استحكامدهندههاي نانويي مانند نانولولة كربني در مصالح ساختماني رواج بيشتري يافته و موج جديدي با شتاب فزاينده، صنعت ساختمان را در برگرفته است. متن زير حاصل گفتگوي شبكه تحليلگران تكنولوژي ايران (ايتان) با خانم مهندس حسينپور، عضو كادر آموزشي دانشكده مهندسي شيمي دانشگاه صنعتي اميركبير، در مورد كاربردهاي نانوتكنولوژي در ساختمان است:
پالايشگاههاي نفت از جمله صنايعي هستند كه در كشورهاي پيشرفته جهان، حساسيت زيادي از نظر ايمني و محيط زيست بر روي آنها موجود است. خروج مواد آلودهكننده از مخازن و لولهها در اثر بهوجود آمدن خوردگي ميتواند لطمات جبرانناپذيري به محيط زيست وارد كند. متأسفانه در كشور ما پالايشگاهها در زمينة خوردگي اطلاعاتي كافي ندارند و به همان اطلاعات قديمي شركت سازنده اكتفا ميكنند؛ ممكن است پروسهاي در پالايشگاه تغيير كرده باشد ولي حفاظت از خوردگي به روش مناسب اعمال نشده باشد و عواقب آن در بلندمدت گريبانگير پالايشگاه شود. براي جلوگيري از اين معضل لازم است پرسنل پالايشگاه حداقل اطلاعاتي دربارة خوردگيهاي موجود در پالايشگاه داشته باشند. مطلب زير برگرفته از گزارشي از سايت corrosioncost است كه دربارة خوردگي در پالايشگاههاي آمريكا است
به منظور تبيين استراتژي و نيز تدوين يك برنامه مشخص، هدفمند و بلندمدت براي صنعت فولاد كشور، شركت ملي فولاد ايران در سال ۱۳۸۲ اقدام به تهيه طرح جامعي براي اين صنعت نموده كه. مراحل نهايي تهيه طرح در تابستان ۱۳۸۳ انجام و تكميل گرديده است. متن زير حاصل گفتگوي مهندس سليمان فرخزاد، مدير طرح جامع فولاد ايران، با شبكه ايتان در مورد بخشهاي مختلف اين طرح و چگونگي تهيه و تدوين آن است: